Fy! Skamme seg, Sit!

"Sit" er Studentsamskipnaden i Trondheim, Ålesund og Gjøvik. Når eg googlar Sit, seier det fyrste treffet, titulert "Om Sit", dette om organisasjonen si målsetting: "Sit skal bidra til at du som student trives." For å oppnå denne målsettinga gjer Sit veldig mykje bra. Til dømes har dei studentbuligar og fleire treningssenter, i tillegg til at dei driv ulike kantiner, kaféar og kioskar på campusane. Her skal det handla om kioskane, eller nærare bestemt Rápido-kiosken på Dragvoll.

Som tilsett på Dragvoll i 15 år har eg hatt stor glede av denne kiosken. Dit har eg gått når eg har hatt behov for sukkerhaldig energipåfyll på min veg gjennom rettebunkane, noko friskt og kaldt å drikka til lunsjen eller rett og slett mat til lunsjen når det var tomt for lunsjalternativer i skapet heime. Og hit har me - eg og kollegaene - gått for å kjøpa kvar vår is på slutten av varme og lange undervisingsdagar når me har hatt sommarkurs.

Men eg har sjølvsagt fått meir enn sjokolade, drikke og baguettar i kiosken. Korte eitt- eller to-minutts ordvekslingar med dei hyggjelege og alltid smilande og blide damene og mennene bak kassaapparata. (Forresten: synes du òg at ordet "kassaapparata" var litt visuelt forvirrande?) Desse damene (mennene òg, men dei er definitivt flest damer) har ofte hatt ein morosam kommentar eller observasjon på lur og dermed bidratt til å gjera dagen litt gladare. 

Inntil for ganske kort tid sidan var det to kassaapparat i kiosken på Dragvoll, men i løpet av hausten forsvann det eine til fordel for sjølvbetjeningsautomatar. Du veit slike som fleire butikkar allereie har slutta med på grunn av svinn (les: steling). Og tidlegare i veka fekk eg fordundre meg vita at det andre kassaapparatet - og dermed den siste kassadama/-mannen - òg skal erstattast med ein sjellaus berøringsskjerm frå nyttår. Og kva med dei tilsette? Jo, éi blir flytta til Gløshaugen og dei to andre fortset på Dragvoll som lagerarbeidarar. Dei skal fylla hyller og pakka esker utan nemneverdig kundekontakt. Dei gler seg ikkje.

Og det gjer heller ikkje me som bruker kiosken.

Motivet er jo klart som dagen: auka inntening. Dei har rekna på det og kome fram til at reduserte lønskostnader vil meir enn vega opp for auka svinn (les: steling) og mindre besøk.

For det blir garantert mindre besøk. For underteikna og, vil eg tru, mange andre forsvinn over halve poenget med kioskturen. Eg meiner: sjokolade, drikke og baguettar får du kjøpt mykje billigare på matbutikken, så kvifor skal ein då gå til kiosken når det heller ikkje gir nokon sosial gevinst? Når ein i staden for å få ein gladare dag, blir møtt av noko av det mest upersonlege samfunnet har å by på, ein berøringsskjerm? Eg skal ikkje seia at eg ikkje kjem til å handla på Rápido, for det gjer eg garantert allereie den fyrste veka etter nyttår, men det blir heilt sikkert sjeldnare enn før. 

Så tilbake til Sit si måletting: å bidra til studenttrivsel. Eg er ein middelaldrande tilsett som står støtt og har andre å spøka med enn beteninga i kiosken. Mange av studentane våre er derimot unge som leitar både etter seg sjølv og eit sosialt haldepunkt. Undersøking etter undersøking viser at stadig fleire studentar kjenner seg einsame. For nokre av desse er møtet med dei smilande damene i Rápido kanskje det sosiale høgdepunktet i løpet av dagen. Ja, kanskje er det det einaste smilet dei får i kvardagen. For dei som har det slik, handlar Rápido om meir enn sjokolade, drikke og baguettar. Det blir eit haldepunkt. Beteninga i kiosken opplever sjølv at det er slik for nokre av studentane våre.

Når Sit tar bort dette haldepunktet, bidreg dei ikkje til studenttrivsel. Då bidreg dei til eit mindre personleg samfunn, mindre glede, meir kulde og i verste fall til meir einsemd. Då går profitten føre den ideelle målsettinga. Fy, Sit. Skamme seg.

Her om dagen hadde ei av dei tilsette på seg ein julegenser, noko eg kommenterte. Ho fortalde at ho hadde brukt han på jobben ei stund, men éin dag hadde ho hatt ein annan, vanleg genser. Då etterlyste studentane julegenseren. Snart forsvinn meir enn julegenseren, og eg trur nok studentane vil merka det òg.

Av fulle folk

Av born og fulle folk får ein høyra sanninga, heiter det. Vel, om dei ikkje alltid serverer oss sanninga, kan dei vera ganske frittalande - også i samanhengar der folk flest føretrekk å halda ein så låg profil som mogleg. Som til dømes på bussen.

For ei tid sidan kom eg over ein tekst eg må ha skrive då eg nettopp hadde flytta til Stavanger for å studera hausten 1991. Det er ei heilt sann skildring av ein i utgangspunktet heilt vanleg busstur inn til sentrum ein kvardagsmorgon. Heilt vanleg blei han derimot ikkje, for det kom ein full mann med meiningar om bord. Her er teksten, lett omarbeidd.

Frå vindaugsplassen såg eg mannen som stod og sjangla på busstoppen utanfor Siddishallen. Synet av halvlangt hår, utsliten dongerijakke og halvtom flaske ga fritt leide for fordommar av alle slag, og eg målte anitpatiane mot stakkaren mens bussen svingde til sides og stoppa. Eg konkluderte med at det var greitt at han kom om bord, men han trong ikkje nettopp setja seg ved sida av meg.

Det gjorde han ikkje. Han kika seg litt rundt før han sette seg på ein vindaugsplass mot kjøreretninga, to rader føre meg. Han tok eit raskt blikk rundt på oss. Me prøvde å ikkje sjå på han. Han rista på hovudet. Så begynte han å snakka. Stemmen var klar og stødig og nådde utan problem til dei bakerste setene. Han sa:

- Fy faen så seriøse alle er her! Ingen som ler. Ingen som smiler. Ingen som snakkar saman. Bussen er søren meg den mest usosiale plassen på jorda. Men det er ikkje meint slik. Ein skal hyggja seg på bussen. Sjå, her sit de to og to og berre ser på kvarandre, ingen seier noko. Alle sit bare og ser på dei andre og tenkjer: "Kor skal han? Går ho på skulen? Han hadde seg nok ein rangel i år." Men snakka saman, nei, det er det ingen som gjer.

- De har jo ei rekkje ting felles, sa han til jenta som sat rett imot han. Du har blå bukse, ho har blå bukse. Han har joggesko, sa han og peika på ein gut tvers over midtgangen, og det har ho òg. Eg er gammal, men du er ikkje gammal, og det er heller ikkje ho på sida av deg. Noko må de jo ha å snakka om - nokre felles interesser, handball, fotball, bilcross eller felles venner. 

Jenta kika brydd utover Mosvatnet. Han fortsette. 

- Heile gjengen sit berre og stirrar på kvarandre. De skal vel på jobben eller skulen og har ikkje tid til å snakka. No sit de her og berre ser på meg fordi eg bryt tausheita. Ja, du der i den blå lua òg. Eg såg det med ein gong. Du treng ikkje snu deg vekk og lata som ingenting. 

Bestemora i blå lue studerte intest Texaco-stasjonen me kjørte forbi, mens mannen tok ein kort kunstpause. Han fekk auge på to som søv.

- Dei to som søv der er sikkert kompisar, slår han fast. Hadde seg nok ein skikkeleg rangel i går. Hei! Du som søv der - du jobbar vel i kommunen, du? Ikkje det, nei. Kjem du for seint på jobben no, kanskje? Ikkje det heller, nei. Men han andre som søv der - er det kompisen din? Å nei. Han skal vel kanskje av her, forresten. Best å vekkja han, ein veit jo aldri. Som sagt så gjort. På veg inn i rundkjøringa til motorvegen dulta han borti den sovande mannen.

- Å, så du har kontroll på kor du er. Deg har eg forresten truffe før, ikkje sant? Det var det eg visste.

No vende han seg på ny til jenta som sat ovanfor han. 

- Er det meg du synes er løyen sidan du ler? Du går vel på skulen, du? Kva skule då? På naturfaglina? Sånt om plantar og dyr og sånt? Sei meg, kva heiter den hekken rundt huset der, då? Enn det treet der? Nei, ikkje der - det er ein lyktestolpe, det. Det treet der. Veit du ikkje dét heller? Kva er det de lærer på skulen? Men du veit vel kva tre som står i midtrabatten her. Ikkje? Det gjer eg. Det er lønn.

Me var komne til rundkjøringa i Kannik, og mannen gjekk gradvis over frå filosofiske betraktningar til meir praktiske utfordringar. 

- Nei, noko så usosialt! Eg seier det, eg, at det er mykje merkeleg her i verda. Det var då forresten som bare faen med den flaska. Er det ingen som har ein lommekniv med korketrekkjar?

Det var det ingen som hadde. Det var i alle fall ingen som sa noko. Ikkje eg heller. Dessutan skulle eg av ved jernbanen, på holdeplassen rett ovanfor polet, og kniv hadde eg jo uansett ikkje. Det siste eg høyrde då eg gjekk ut, var eit hjartesukk:

- Eg skulle så gjerne hatt meg eit glas vin. Må vel få lov til det?

Bussdøra gjekk igjen bak meg. Ute var det klarvêr og litt kaldt, og bussar dura overalt.

Nytt år og ny kalender

For nokre år sidan oppdaga me eit spørjeprogram som går dagleg vinterstid på den tyske TV-kanalen Das Erste. Det er eit litt annleis spørjeprogram der spørsmåla ikkje er henta ifrå det folk flest går rundt og veit. Det kan vera om parringsritual til ein papegøyeart i Amazonas, opphavet til ord og uttrykk, pussige hendingar som har skapt kuriøse overskrifter rundt i verda eller kva du kan laga av ein tannstikkar, ein limtube og eit bilhjul. Det er alltid tre svaralternativ, for kven går vel rundt og veit slikt? Og nettopp dét er namnet på programmet: Wer weiß denn sowas? 

Under ein tur i Tyskland i 2020 oppdaga me at TV-programmet òg har sin eigen bordkalender. Eitt spørsmål kvar dag måndag - fredag og eitt for helga. Det måtte me jo ha. Dagens spørsmål blei raskt ein middagstradisjon, sidan det er artig å diskutera spørmåla, i tillegg til at det er god språktrening sidan det alltid er ei forklaring til svaret. Då året var slutt, måtte me jo ha den for 2021. Og deretter ... Kort fortalt: I går kom me i mål med vår fjerde WWDS-kalender med rett svar på eit spørsmål om året 2100. (Svaret var at det ikkje er skotår.) Og i dag innvia me kalender nummer fem med eit spørsmål i kategorien "?":

"I Want to Break Freeze", "Gritney Spears" og "Hansel og Grit-All" er ...?

A) iskvalitetar i kunstløp

B) namn på klimaanlegg

C) namn på skotske brøytebilar 

Ja, wer weiß denn sowas? Vel, me svarte faktisk rett på dette spørsmålet, men me må med skam melda at fire år med quiz-kalender ikkje har gjort oss så mykje klokare. Etter omtrent 1200 spørsmål hugsar me ei handfull svar – i beste fall! Som regel har me gløymt gårsdagens svar – og spørsmål –  når me skal bla om. Men eg sit i alle fall igjen med litt potensielt livbergande kunnskap, som at Eiffeltårnet strekk seg 30 cm på ein sommarsdag (for å krympa igjen om natta), og at tyske ord i gjennomsnitt har 6,09 boksatavar.

Godt nytt år!

Og forresten: Svaret på spørsmålet over er C. "I want to break freeze" er namnet på ein skotsk brøytebil!

Gullfisken Lenes korte, men eventyrlege liv

Eg driv og ryddar for tida og kvittar meg med ting eg ikkje bruker lenger. I dag fann eg fram gullfiskbollen som har stått tom i 23 år, og gjorde han klar for sal på Finn. Og då måtte eg jo tenka på Lene.

Våren 1999 var eg student i Kristiansand og budde i ein triveleg studenthybel på 25 kvadrat i bydelen Lund. Det var ikkje lov med husdyr i hybelhuset, men ein dag fekk eg eit innfall: Kva med ein gullfisk i ein bolle? Som tenkt, så kjøpt. Det vil seia: det blei to gullfiskar i ein bolle. Dama i butikken meinte nemleg at det kunne vera kjekt med selskap i bollen.

Mens eg rigga til "akvariet" mitt med planter og det som høyrde til, gjekk det ein song med gruppa Aqua på radioen i bakgrunnen, og dermed hadde fiskane fått namn: Aqua og Lene. Den fyrste etter gruppa, den andre etter vokalisten.

Både Aqua og Lene var slørhale-fiskar. Det var best å ha to av same type, blei eg fortalt. Men Lene skulle snart visa seg å vera ein tøffing på line med ein kampfisk, og ho var ikkje udelt einig med dama i dyrebutikken i at ein sju-liters gullfiskbolle var stor nok for to. Det tok vel berre nokre få veker før ho hadde rydda kompisen av vegen og Aqua drog på leir med Doffen frå reklamen for å ta vare på seg sjølv.

Ein ny sambuar med namn Willoch flytta inn, men også han blei altfor snart offer for Lene sin trong til å ha bollen - og ikkje minst maten - for seg sjølv. Dermed blei det feriekoloni på han òg.

Men no hende det noko. Lene blei sjuk. Veldig sjuk. Ho åt ikkje og blei slappare og slappare, og etter ei vekes tid såg eg at dette nok ikkje kom til å enda bra. Men Lene var som sagt ein tøffing, og ho kom seg gjennom uføret og blei frisk igjen. Frisk som ein fisk, rett og slett. Eg var altså student på denne tida, og ein av medstudentane mine var namnesyster med gullfisken min. Dagen etter at gullfisk-Lene hadde kvikna til, fortalde student-Lene at ho hadde vore skikkeleg dårleg dei siste dagane - slapp og utan matlyst.

Det var då eg forstod at gullfisk-Lene ikkje berre var ein tøffing. Ho var ein voodoo-fisk!

No starta eit omflakkande liv for Lene. (Gullfisk-Lene, altså - student-Lene er ute av historia.) Mange vil nok hevda at det er vanskeleg å ha eit omflakkande liv i ein gullfiskbolle, men det hadde altså Lene. Studieåret i Kristiansand tok nemleg slutt, og eg tok med meg fisk og bolle heim til Ryfylke. Der tilbrakte Lene sommaren på feriekoloni (ikkje den same som Aqua og Willoch) på skjenken til mor og far. Åleine. Eg gjer ikkje den same feilen tre gonger. Etter to månader gjekk turen vidare med bil til Trondheim, der eg skulle busetta meg.

Hundar får vanlegvis plass bak i bilen. Lene sat framme. Ho heldt til i eit Norgesglas med lok på golvet på passasjersida. Med jamne mellomrom tok eg pausar og skrudde av loket for å gi Lene litt ny luft mens eg åt eller strakk på beina, og slik suste Lene gjennom Ryfylke og Hardanger, over Hardangervidda og nedre del av Gudbrandsdalen til me kom til onkel og tante på Fåvang. Der overnatta me, og Lene blei foreviga med onkel sitt videokamera før me reiste vidare over Dovre og til Trøndelag neste dag. Lene fekk altså sett meir av Noreg enn gullfiskar flest.

Den nye leiligheita i Trondheim var dessverre dårleg eigna som opphaldstad for både Lene og meg, mørkt og fuktig, som det var. Når Lene sin bolle stod i vindauget, blei det for mykje lys og algeoppblomstring, men når eg flytta han vekk frå vindauget, blei det for lite lys. Det gjekk som det måtte, og ein haustmorgon svømde Lene på ryggen. Ho blei gravlagd i ei passe lita fyrstikkeske nedanfor Theisendammen på Byåsen, eit drygt halvår gamal. (Eg har for øvrig ikkje høyrt noko frå student-Lene heller etterpå. Me får tru at gullfisk-Lene si voodoo-kraft hadde kort rekkjevidde.)

Eg flytta ut frå leiligheita og fekk meg ny sambuar - denne gongen eit menneske - og etter ei lita stund fekk bollen nye bebuarar igjen: Prikken og Gonzales. Sistnemnde var oppkalla etter Speedy Gonzales fordi han stort sett suste rundt i bollen som ein virvelvind. Ingen av desse blei særleg gamle, dessverre, men Prikken blei yngst. 

Gonzales såg ut til å ta tapet med fatning. Han var rett nok noko mindre virvelvindaktig, men det kunne jo berre skuldast at han hadde blitt vaksen. Uansett prøvde me å underhalda han, blant anna ved å kasta ein raud ball på utsida av bollen. Dette vekte interessen hans, og han bevegde seg opp og ned i vatnet i takt med ballen. Slik lot han seg underhalda to gonger, men den tredje gongen var det ingen reaksjon. Me prøvde igjen nokre dagar seinare, men nei. Han var lei av triksa våre. Det var som Ole I'Dole syng: "Det går én gang, kanskje fire, men aldri fem." Og dermed var myten om at gullfiskane berre hugsar i tre sekund grundig tilbakevist.

Då Gonzales òg la på ryggsvøm, blei det ikkje fleire gullfiskar i bollen, og sidan har han altså stått nedpakka med ymse stæsj i over tjue år. I arbeidet med dette innlegget oppdaga eg til mi store overrasking at eg berre har eitt bilete av fisk i bollen - og det i svart-kvitt! Men gullfisk gjer seg best i fargar, og dermed lot eg kunstig intelligens på nettet fargelegga biletet. Det gjekk høveleg bra, bortsett frå at dei grøne (!) plantene ser steindaude ut. 

Slik såg dei ut, Gonzales og Prikken. Gonzales er til høgre og Prikken til venstre. Eller omvendt.

Grammatikk.com er 10 år!

For 10 år siden i dag - den 20. august 2013 - publiserte jeg nettsida grammatikk.com. Undertittelen på nettsida er "norsk grammatikk kort forklart" og forteller kortfattet hva som er målet mitt med den: å presentere ulike temaer i norsk grammatikk på en lettfattelig og ikke for omstendelig måte. Alt innholdet er gratis nedlastbart i pdf-format, og dokumentene - med noen ganske få unntak - er skrevet på relativt enkel norsk. Innlærere på et øvre A2-nivå vil kunne lese de fleste dokumentene.

Samtidig kan det være greit å si kort hva grammatikk.com ikke er. Det er ikke et sted for lingvistister og folk med et lett tvangsnevrotisk forhold til grammatikk-terminologi. Fokuset er didaktisk, og det betyr blant annet at noe av terminologien er forenklet og at bare deler av sannheten sies av og til. Alt for å gjøre det mer lettfattelig og oversiktelig for brukerne som lærer norsk.

Prosjektet har blitt godt mottatt. I skrivende stund har det vært 1 151 484 besøk på grammatikk.com si startside. Daglig er det mellom 400 og 500 besøk i gjennomsnitt. Hovedmålgruppa er utlendinger som lærer norsk, men jeg vet at sida også blir flittig brukt av både kollegaer som underviser i norsk for utlendinger, studenter, skoleelever og nordmenn som bare lurer på grammatiske problem eller som vil vinne diskusjonen rundt lunsjbordet på jobben. En gang oppdaget jeg til min store overraskelse at dokumentet om nynorsk var veldig populært. Så gikk det opp for meg at det nærmet seg norskeksamen på videregående ...

Når jeg sier at nettsida er 10 år gammel, er det en sannhet med modifikasjoner. Den første urversjonen laget jeg så langt tilbake som i 2007 (eller kanskje 2006), og som mange andre gode ideer, var denne et resultat av latskap. På den tiden var jeg frilans-underviser i ulike bedrifter, og jeg ble lei av å forklare de samme tingene om og om igjen i tekstene som kursdeltakerne leverte inn, og dermed oppstod denne tanken: Hva om jeg la ut ferdige forklaringer på nettet og viste til dem i forklaringene? Det ville jo spare meg for mye arbeid! Som sagt, så gjort. På kort tid var "Norsk grammatikk kort forklart" en realitet under de private nettsidene mine, og allerede i oktober 2007 lå det ute 33 dokumenter fordelt på temaene verb, substantiv, adjektiv, pronomen, preposisjoner, ordstilling og "forskjellig".

Så, i 2013, "profesjonaliserte" jeg sida: skaffet domenet grammatikk.com og laget en grafisk profil. Etter hvert introduserte jeg også nye tjenester: muligheten til å sende inn spørsmål, ei mailingliste for å følge med på oppdateringer (2014) og drill-øvelser. De siste kom til under pandemien i 2020, da folk måtte sitte hjemme og pugge på egen hånd. Samme år ga jeg også ut boka Norsk grammatikk enkelt forklart på Fagbokforlaget, basert på nettstedet.

På jubileumsdagen ligger det ute 88 dokumenter om grammatikk, vokabular og uttale, i tillegg til 17 driller og én mal for flashcards med irregulære verb.

Fra et datateknisk perspektiv er det en drøy påstand at jeg profesjonaliserte sida i 2013. Den er fremdeles ei veldig low-tech nettside, laget i enkel html. Alle dokumentene er som sagt i pdf-format - først og fremst fordi det er veldig praktisk for brukerne, men også fordi det sparer meg for utrolig mye koding. Mottakelsen tyder på at dette har vært et riktig valg. Som en kjent butikkjede sier: Det enkle er det beste. (For å være ærlig tilsier vel mine ferdigheter som nettsidebygger at det aldri var noe alternativ til det enkle ...)

Nettsida grammatikk.com gir altså studenter, lærere og andre hjelp med norsk grammatikk, men hva får så jeg igjen for å drive med dette? Først og fremst er det veldig givende at jeg har jevnlig kontakt med brukerne av sida ved at de stiller spørsmål - noen enkle, andre en virkelig utfordring. De fleste skriver for øvrig til meg på norsk selv om de åpenbart nettopp har begynt å lære språket. Det er jo kjempeflott å se i seg selv! En god del av spørsmålene kommer også fra kollegaer, og da får jeg jo innblikk i hva som rører seg omkring i landet. Det er også spennende. Dessuten får jeg en og annen gang en litt uvanlig forespørsel, som da en ganske kjent artist skrev og spurte om et komma i en av sangtekstene sine. Eller da et firma spurte hvilket av to alternative slagord som var best norsk. Jeg sa ingen av dem og foreslo et tredje - som de bestemte seg for å bruke!

Noe annet som har vært en veldig positiv overraskelse under arbeidet med grammatikk.com, er i hvor stor grad brukerne - både her i Norge og i Langtvekkistan - engasjerer seg i nettsida. Ser de en trykkfeil, sier de vennlig ifra, og mener de at en forklaring er ulogisk eller vanskelig å forstå, så tipser de meg om det også. Alltid på en hyggelig måte. Og slik bidrar de til å gjøre sida stadig bedre. En ivrig bruker i Tyskland har på eget initiativ finlest så å si alle dokumentene og gjort meg oppmerksom på flere små hår i suppa. Uvurderlig!

Og så er det de som rett og slett bare setter seg ned ved tastaturet og sender en e-post til meg om at de liker sida og takker for hjelpa. Da får jeg bensin på tanken og lyst til å videreutvikle grammatikk.com med nye dokumenter og driller. Jeg har også ideer til helt nytt innhold, så den som følger med, får se hva som skjer de neste 10 årene.

Tomgangskjøring

 Det er like fordømt unødvendig og irriterande kvar gong: Folk som lar bilen gå på tomgang mens dei "berre tar ein liten telefon" eller ventar på at makkeren skal koma ut ifrå butikken. 

Her om dagen såg eg det igjen, denne gongen på parkeringsplassen ved Nardocenteret her i Trondheim. Ein bil kom opp og parkerte rett ved sida av meg like etter at eg hadde parkert. Inni sat eit ganske ungt par. Eg gjekk inn på butikken, og då eg kom ut, hadde nok dama gått inn i butikken, for i bilen sat mannen åleine med nasen i mobilen. Og med motoren gåande. Det var mange og tjue grader ute, så han trengde neppe straum til varmeapparatet. Kanskje han høyrde på musikk? Vel, motoren treng ikkje gå for å gjera det. Det held å skru på straumen. Batteriet går neppe tomt på dei få minutta.

Dei verste er kanskje dei som kjem ut ifrå butikken, set seg i bilen, startar motoren og så tar opp telefonen. KVIFOR??? Og så var det rørleggaren som sette seg i bilen ved Kiwi på Tunga og starta motoren før han tok opp matpakka ...

Det artige oppi dette er at dei som gjer slikt gjerne òg er dei bilgalne som klagar mest og høgast på bensinprisen.

I Sverige er dei flinkare til dette. Når du kjem kjørande inn i ein svensk by eller tettstad, møter ein gjerne eit skilt som seier at tomgangskjøring er forbode, eller med teksten "Tomgångskörning max. 1 min.". I kva grad dette blir handheva, veit eg ikkje, men det er i alle fall ei påminning om at dette ikkje er ønskeleg.

Foto: Ålands radio & TV.

Samtidig var det nettopp i Sverige me kom ut for den verste tomgangskjøraren av alle. Det skjedde i den temmeleg motoriserte tettstaden Ed, like over grensa frå Halden, for ein del år sidan. Me hadde kjøpt oss kvar vår is og sat i sola utanfor gatekjøkenet med det fantastiske namnet Jerry Berry. Så kom ein far med dottera og parkerte like framfor oss. Han (dottera var for ung til å bli rekna som medskuldig) lot motoren gå mens dei gjekk inn og bestilte mat på gatekjøkenet. Det tok vel omtrent ti minutt før dei kom ut igjen. Då snakkar me tomgangskjøring på meir enn ett plan ...

Minnebøker

Då eg gjekk på barneskulen rundt 1980, hadde me minnebøker der klassekameratar, andre vener, familiemedlemmar m.m. skreiv helsingar slik at eigaren av boka skulle minnast ein resten av livet. Berre få år seinare dukka skuledagbøkene opp. Der svarte venene på prefabrikerte spørsmål som "Favorittfarge" og "Verste fag på skulen", men i minnebøkene måtte ein vera kreativ og laga helsinga sjølv.

Ofte var det så som så med kreativiteten. Det gjekk mykje på standardhelsingar som: 

Mi adresse er som før - opp ei trapp og inn ei dør.

eller:

Hei på deg! Tre ord på snei! Du er grei!

for ikkje å snakka om denne klassikaren som har illustrert mangt eit minnebok-bidrag gjennom åra:

     L

    VEL

     V 

Delvis fordi helsingane gjerne (les: alltid) var så upersonlege, er det nok sjeldan takk vere minneboka ein hugsar gamle kjende. Eg hugsar til dømes ikkje den gode klassekameraten Gunnstein fyrst og framst på grunn av desse linene:

Eg skriv ditt navn med prikker. Håper de ikke stikker.

At eg framleis hugsar tidlegare klassekamerat og besteven Henning godt, skuldast heller ikkje denne noko avkorta helsinga - som i seg sjølv grensar til å vera ufrivillig minneverdig:

Sol ute sol et lite minne.

Dei som hadde minnebok sjølv, veit kva ord som manglar. Dei seriøse helsingane av meir personleg karakter kom frå dei vaksne som skreiv. Då kunne det vanka både personleg ros og bibelvers. Derfor inneheld minneboka også eit par ganske hyggjelege og varmande innslag. Innlegget til storebroren min, datert 10. juni 1981, er derimot ikkje blant dei:

Kjell Skrue står på hue i ei diger maurtue.

Sist eg var heime i Årdal, kom eg over den gamle minneboka til far frå tidleg på 1950-talet. Den var ganske annleis enn minneboka mi. Tidsanden var ei anna snautt ti år etter krigen, og venene hans hadde ein svært så vaksen og høgtideleg tone. Det gjekk mest på sitat frå nasjonalromantiske og oppbyggjande dikt, moralske tankar og bibelvers. Det heile var sirleg skrive og tidvis fint illustrert med teikningar, men temmeleg upersonleg, som flosklane i boka mi. 

Men det var eitt unntak: Liv. Ho hadde forstått poenget med minneboka og sa det rett ut i den beste minnebokhelsinga eg har sett. Liv skreiv:

Gløymer du meg, så nåde deg!

Og det funka: Far hugsa Liv, han, trass i at han ikkje hadde sett henne sidan skuledagane. 

Hjelp, han vil ha melk!

Eg drikk ikkje kaffi. Eg likar det ikkje, så når me er på kafé, drikk eg vanlegvis te eller brus. Men av og til får eg rett og slett lyst på eit godt, gammaldags glas med melk. Melk og rosinbolle. Ja, det er barnleg - men kva så? Det er godt! 

Problemfritt er det ikkje å ha slike eksklusive vanar. Kafear og konditori no til dags er nemleg ikkje førebudde på at vaksne folk kan finna på å bestilla eit glas melk. "Melk" finst oftast ikkje på menyen, trass i at det sjølvsagt står minst éin melkekartong i kjøleskapet og glas på benken. Dermed fører orda "ei rosinbolle og eit glas melk, takk" gjerne til full forvirring. "Melk? Har me melk? Kva kostar eit glas melk? Kva glas skal eg bruka? Korleis slår eg det inn?" Desse og gjerne fleire spørsmål svirrar i hovudet til seljaren, og hen blir sett på ein hard test i improvisasjonsevner. Slik har det seg at eg har betalt alt frå fem til 25 kroner for melkeglaset - i den same kafeen.

Morosamast var det hjå Melhus bakeri på Valentinlyst under pandemien. Både eg og jenta hadde munnbind, og då ser ein som kjent berre augene. "Kan eg få eit glas melk", spurde eg, og augene over munnbindet lyste av skrekk og panikk. Hadde eg sett heile ansiktet, hadde ho nok berre sett passe usikker ut heller enn panisk, men eit artig døme på munnbindets kommunikasjonshemmande kraft var det.

I helga var me på Valentinlyst igjen. No har Melhus bakeri blitt til Rosenborg bakeri, men heller ikkje dei har melk på menyen. Eg ville ha ... - ja, de veit kva eg ville ha - og Snefrid gjekk og bestilte for oss. Eg blei sittande ved bordet og kika på nyheiter på mobilen, men etter ei lita stund merka eg at det var kaostendenser bak disken. Tre jenter virra rundt og var i heftig villreie. Det blei til slutt for vanskeleg og til slutt blei eg ropt bort til disken av Snefrid. Spørsmålet eg måtte hjelpa jentene med, var:

- Kva pleier du å betala for melka?

Det har som sagt variert, så eg sa eg trudde det var rundt 20 kroner. Dermed blei det prisen. Dessverre var den siste rosinbolla nettopp seld, så det blei rosinfri bolle. Men det blei melk.

Reiserute

Snefrid hadde eit ærend på Tunga i Trondheim, og derfor kika me på korleis det var å koma seg dit med buss frå Risvollan. Til å hjelpa oss hadde me busselskapet AtB sin utmerka reiseplanleggar på nettet.

Me tasta inn avreisestad og reisemål og fekk opp ei lang liste med avgangar. Det viste seg slett ikkje å vera noko problem å bussa denne strekninga, om enn ikkje alle forslaga var like freistande. Eg oppdaga til dømes dette ganske kreative forslaget:

Ta buss 8 frå Risvollan kl. 23.51 og gå av på Samfundet. Der må du venta i 13 minutter på buss nummer 5 som kjører deg til Østre Berg. Dit kjem du klokka 00.25, altså 34 minutt etter at reisa starta.

Så må du venta igjen. På Østre Berg. I fire timar og 25 minutt. Eg håper det er busskur med tak på Østre Berg.

Klokka ti på fem - 04.50 - kjem endeleg buss 94 og fraktar deg til iskremfabrikken, noko som tar fem minutt. Då kan det tenkast at du angrar på at du ikkje like greit tok beina fatt då du kom til Østre Berg, for ikkje å seia då du gjekk på bussen på Risvollan. 

Mellom Risvollan og Tunga er det ca. 5,5 km langs den kortaste vegen. Stipulert reisetid: fem timar og fire minutt.

AtB skal få eit lite gratisråd av meg: Programmer reiseplanleggaren slik at ruter som får eit opphald på over t.d. 20 minutt blir filtrert vekk. Det ser liksom ikkje så innbydande ut når ein busstur i byen tar lengre tid enn ein sykkeltur til Oppdal.

Den dagen det var så bratt

Ei ulukke kjem sjeldan åleine, heiter det. I den tre timar lange undervisingsøkta mi i norsk for utlendingar, trinn 1, i dag kom ulukkene som skote ut av ei ketchupflaske. Skjønt, ulukker... Eg skal vera den fyrste til å innrømma at noko av det som hende var resultat av kvalifisert kløning frå mi side. Her er det som hende:

Då klassen skulle høyra på ein ny tekst, starta eg fyrst feil spor. Eit hendeleg uhell, som hadde vore lett å retta opp dersom det rette lydsporet faktisk hadde vore på minnepinnen min. Men det enda altså med høgtlesing. Vel, vel, verre ting har hendt før, og verre ting kom snart til å henda.

Etter arbeidet med den nye teksten stod ei samtaleøving i par for tur. Studentane får kvar sin delvis utfylte tabell med informasjon om nokre personar, og så må dei spørja kvarandre om den manglande informasjonen. Denne oppgåva bruker eg kvart år med stort hell, så ho var ein sjølvsagt del av oppgåvekompendiet eg har laga for å sleppa endelaus kopiering i løpet av semesteret. "Person A ser på side 4 og person B på side 5," sa eg. Alle sette i gong, og det var ivrig summing i 30 sekund. Så kom det: "Me har den same informasjonen!" Akk ja, så hadde eg kopiert feil i kompendiet, og dermed blei den oppgåva utsett til over helga.

Neste punkt på programmet: Ordstilling ved hjelp av PowerPoint. Då krasja PowerPoint. Eg prøvde å starta programmet igjen. Det varte og det rakk - sekund blir lange i slike stunder - og eg førebudde meg på å ta det med små kritstumpar på tavla. Men i siste augneblink ombestemte PowerPoint seg, og samarbeidde likevel.

Dermed kom me oss velberga ut av den fyrste økta, og eg gjekk ned i språklaben for å klargjera økt nummer to.

Labtimen kort oppsummert: Programvaren krasja ved oppstart, men fungerte etter ein langdryg omstart. I kaoset som oppstod, huka eg av eit par feil oppgåver slik at kjøreplanen på tavla og innhaldet på lydspora ikkje passa, i tillegg til at eg måtte opp å ta kopiar av eit par oppgåver. Det heile blei elegant avrunda med ein ny datakrasj fem minutter før slutt.

Det gode med alt dette er at uhell- og svimekvoten er brukt opp for dette semesteret, og det alt i den fyrste veka. Med andre ord: Dette blir eit supersemester!

Sjå opp for ferger!

Eg har kjøpt ny mobil, og på den er det eit program - eller ein app på mobilspråket - som heiter "Navigering". Nyfiken som eg var, klikka eg på den, og då  fekk eg for fyrste gong sjå at til og med Google kan ha vaklande tiltru til eige produkt. "Navigering" var nemleg ein beta-versjon (prøveversjon på norsk), og dermed kom Google mellom anna med denne åtvaringa:

"Ikke bruk dette programmet mens du er i bevegelse. [...] veibeskrivelsene kan være feilaktige, farlige, forbudt, eller kan innebære ferger."

Så då veit me kor Google står samferdselspolitisk. Men at ferger er verre enn forbud og livstruande farar, bør koma som ei overrasking for fleire enn ein vestlending som er oppvaksen mellom to slike.

Hakkespettboka 2.0

Alle me som har vakse opp med Donald Duck har vel latt oss imponera av Hakkespettboka, denne knøttlitle boka som inneheld alt som er av jordisk kunnskap. I alle fall nesten. For i historia "Tilbake til Xanadu" skjer det utenkelege: På biblioteket i Tralla La finn Ole (eller Dole eller Doffen - kven veit?) eit manuskript frå år 73 der det er ei opplysning nederst på side 1106 i bind 13 som ikkje står i Hakkespettboka. Dette resulterer forøvrig i eit unisont "OI!"

Denne boka skulle me sjølvsagt alle hatt kloa i, men akk!, ho er reservert for ein liten speidarklubb i ein liten by i Amerika. Og endå verre: Både byen, speidarklubben og ikkje minst Hakkespettboka er fiktive. Så det får bli med draumen. Eller?

Nei då, Hakkespettboka finst, ho, og så å seia alle i vår del av verda har tilgang til ho om enn i ei anna form og med andre namn enn originalversjonen. Forma er elektronisk, og namnet varierer: Ipad, nettbrett, smarttelefon og så bortetter. 

Alle svar ligg i lommeformat berre eit fåtal tastetrykk borte, anten ein lurer på teksten til "Summer of 69", kva ein kjeleflikkar eigentleg gjorde eller korleis ein skal opna ei pistasjnøtt med alt for lita glipe mellom skala. Me treng rett og slett ikkje lura lenger.

Og nettopp det er vel ulempa med denne moderne Hakkespettboka: Ho tar livet av felles undring, tankespinn og mange underhaldande diskusjoner. For så snart nokon har kviskra eit halvhøgt "Hm, lurer på kva...", så tar tre samtalepartar  opp telefonen og surfar seg fram til eit udiskutabelt svar på snaue halvminuttet. Effektivt, utvilsamt veldig nyttig, men dessverre tidvis temmeleg kjedeleg. Det er liksom ikkje lov å undrast lenger.

Men eg slår stadig vekk opp i Hakkespettboka, versjon 2.0, eg òg. For korleis skal eg elles få i meg den siste, gjenstridige pistasjnøtta? Eg kan då ikkje berre gå ut i skogen og spørja eit ekorn heller.

Gjensidige, kunden og ein som nytta høvet

For eit par dagar sidan kunne Aftenposten melda at kvar fjerde ungdom synes det er greit å svindla forsikringsselskapet sitt ved å plussa litt ekstra på erstatningskravet. Heldigvis er moralen betre i høgare aldersgrupper, men i alderen 40-59 er det framleis 6% som meiner at "det kan godtas av og til" å plussa på kravet. Det var ein av desse eg traff på utanfor Trondheim Spektrum for eit drøyt år sidan.

Eg blei skrekkeleg sur på han, men direkte forbanna på forsikringsselskapet mitt, som absolutt ikkje skal få vera anonyme her. Det heiter Gjensidige. Så kva skjedde?

Eg hadde vore på handballkamp mellom Byåsen og Larvik. Hallen var fullstappa, og det var parkeringsplassen òg. Etter mykje om og men hadde eg funne ein noko knøvlete plass, og då eg lirka meg ut med rygging mellom bilar og ein grøftekant etter kampen, gjekk det ikkje betre enn at eg så vidt sneia borti bilen føre meg. Touchen var så liten at eg verken kjende eller høyrde det sjølv, og eg hadde ikkje oppdaga det om ikkje passasjeren min hadde gjort meg merksam på det. 

Eigaren sat i den andre bilen, og såg nærast nøgd ut då han kom ut og straks utbraut: "Me må skriva skademelding!" Javisst, tenkte eg, men det var ein underleg fyrste kommentar. Eg svara at me fyrst måtte sjå om det var nokon skade. Det var han samd i, om enn litt motvillig.

Fyrst såg me heller ingen skade, men etter å ha skrubba vekk litt skit frå støtfangaren hans, såg me to bittesmå riper på baksjermen, like over hjulet. Gutungen hans heldt fast på at han ikkje såg nokon skade, men faren ba han halda kjeft. Personleg hadde eg ærleg talt gitt blaffen om det var min bil. Det gjorde ikkje han, og det var jo greitt nok. Det var no ein gong min feil. Surt var det sjølvsagt, men eg tenkte at det umogleg kunne bli så dyrt. 

Men det blei det. Etter ei god stund kom det brev frå Gjensidige om at skaden var taksert til 15000. Rekninga mi blei rett nok mykje mindre, men eg såg fort at dette umogleg kunne stemma. Derfor ringte eg Gjensidige og fortalte ei surmaga kjerring at eg var skeptisk til denne takseringa, som sjølvsagt var gjort av motparten sitt selskap. "Og sidan du har feilen, godtar me takseringa," konkluderte ho. 

Det viste seg at det hadde dei gjort utan å sjå rekninga frå verkstaden og kva som var gjort. Derfor ba eg om å få sjå rekninga. "Då må du kontakta det andre selskapet," sa servicemedarbeidaren. "Kva? Gjensidige er jo min representant. De må då gjera det for kundane. Det er jo ikkje lett for meg å få tak i slikt. Det er jo mellom anna difor ein har forsikring: For å få hjelp i forsikringssaker," sa eg i ein noko forundra tone som sikkert ikkje var så hjarteleg som han kunne ha vore. 

Etter litt om og men - utruleg nok - ga ho seg og lova å skaffa spesifikasjonane frå det andre selskapet. Etter eit par veker kom det i postkassa. Det var som eg venta: Sniken hadde venta på at nokon skulle sjå hardt på bilen hans slik at han kunne få fiksa ymse andre feil på forsikringsselskapet og ein annan sjåfør si rekning. Han hadde mellom anna skifta den eine baklykta, sjølv om ho ikkje kunne ha blitt skada under "samanstøyten" vår. I fylgje Gjensidige sitt fylgjebrev var derimot skadane i tråd med det som hadde skjedd på parkeringsplassen.

Det var dei på ingen måte, noko eg ringde og fortalte dei. Eg la til at denne personen ikkje berre påførte meg ekstra utgifter, men at han og svindla Gjensidige for truleg ein femsifra sum. Det var dei ingenlunde interesserte i å undersøkja. 

Eg kan forstå at selskapet ikkje går i krigen for så små summar, men dei treng ikkje nettopp støtta motparten blindt og vera direkte småfrekk mot kunden som varslar om ein sannsynleg svindel. Dei kunne til dømes ha sagt: "Greit, me skal ta ein ny kikk på skademeldinga og vurdera saken." Og om det ikkje var mogleg, eller om dei ikkje kunne konkludera med svindel, kunne dei i det minste ha sagt noko slikt som: "Takk for tipset. Me skal notera namnet hans til eventuelle seinare saker og varsla selskapet hans." Men nei: Hjå Gjensidige er det den lurte kunden som er mest til bry.

Av denne saka trakk eg to lærdommar:

1. Skademeldinga skal ikkje berre seia kva som blei skadd, men òg kva skadar som ikkje oppstod.

2. Gjensidige - og truleg andre forsikringsselskap - synes sjølv det er greitt å bli svindla litt i ny og ne.

Og då er det ikkje så rart om mange andre òg synes det. Eg er ikkje blant dei, men om eg høyrer om nokon som har sett fyr på bilen sin eller senker båten i fjorden for å tena seg rik på Gjensidige, må nok selskapet rekna med å finna ut av dette utan mi hjelp. For eg har sjeldan blitt så dårleg mottatt som den gongen eg prøvde.

Visst kjenner alle Årdal...

Då eg kom heim i dag, kunne Snefrid fortelja at ho hadde diskutert familiane Soppeland og Vadla i Årdal med frisøren her i Trondheim i dag. No skal eg skunda meg å legga til at "diskutert" er ei sterk overdriving, og at det på ingen måte er snakk om sladder av noko slag. Det var berre det at ad underlege vegar i samtalen hadde det kome fram at frisøren hadde tilbrakt nokre år av barndomen i Årdal i Ryfylke. Og derfor kjende ho til desse familiane.

Snefrid blei ikkje så lite overraska over dette, og frisøren blei ikkje mindre overraska då Snefrid fortalte at mannen hennar kom derfrå, og at ho var der seinast i jula. Frisørdama hadde aldri møtt nokon som kjende til Årdal før.

Dette veit eg alt om. Årdal i Ryfylke er ei lita bygd midt i Ryfylke, og om du seier at du kjem frå Årdal, tenkjer alle på Øvre Årdal i Sogn og Fjordane. Til og med folk i Stavanger. Derfor seier eg vanlegvis det same som frisørdama hadde sagt fyrst: ein liten stad nær Stavanger. Årdalsbuen har aldri sett det store behovet for å flagga heimbygda for ivrig.

Men no lurer eg på om Årdal er meir kjend enn eg har trudd.

Alt for ti år sidan hadde eg ein kollega her i byen som heitte Ramsfjell, og som stamma nettopp frå den fjellgarden, som ligg ikkje langt frå Årdal. Så ho hadde vore fleire gonger i Årdal, ho. Og no kjenner ikkje mindre enn to av dei næraste kollegane mine på NTNU til sandbygda i Hjelmeland kommune. Det er ikkje så rart at ho frå Stavanger har vore der, men det kom som ei overrasking at den franskfødde trønderen hadde ei svigertante i bygda - som endåtil er omgangsven med mora mi. Han er forøvrig den siste i kollegiet som var i Årdal.

Elles har eg gjennom åra ein sjeldan gong møtt folk som har nikka halvvegs gjenkjennande til namnet, eller i det minste har kjent til ei av nabobygdene. Men det statistisk mest usannsynlege opplevde eg på ein campingplass i Särna i Midt-Sverige. Der traff eg på eit rogalandspar som hadde gjort svenskar av seg. No var dei på biltur, og målet for reisa var eit 70-årslag i - ja, treng eg eigentleg seia det? - Årdal i Ryfylke.

Bartetettleik

Bartetettleik kan vera to ting: 1) kor stor del av (den mannlege) befolkinga som har bart, og 2) kor tettvaksen ein bart er. Lat oss starta med den fyrste tydinga.

Eg bur i Trondheim, og her skal bartetettleiken (tyding 1) vera unormalt høg. Trønderbarten er ein sagnomsust myte utanfor Trøndelag. Me som bur her veit derimot at med unntak av mustasjeklubben sin kontingent i folketoget 17. mai, er bartetettleiken i Trondheim ikkje eit grann større enn i resten av landet, til ein viss skuffelse for onklungar på besøk som speidar etter nettopp trønderbartar. Dei siste som prøvde det, kom til null. Det var i oktober.

No hadde dei truleg kome lenger. Det har blitt in med bart - eller rettare sagt: det har blitt in å visa støtte til kreftsaken ved å få seg bart. Movember blir det kalla, og plutseleg har bartetettleiken (framleis tyding 1) skote i vêret. Ja, så langt har det gått at damer får seg bartesmykke! Nokre kler sjølvsagt barten sin godt, mens andre dessverre har problem  med  manglande bartetettleik (no i tyding 2), og i helga fekk ein slik bart på TV min betre halvdel til å sukka: 

- Lov meg at du aldri får bart, Kjell.

Det var lett å gi den lovnaden. Eg støttar meir enn gjerne kreftsaka, men movember får klara seg utan mitt tilskot til auka bartetettleik.

No skal det seiast at eg har bart, men eg har skjegg i tillegg. Av og til har eg ikkje skjegg, og då har eg heller ikkje bart. Alt eller ingenting. Men slik har det nok ikkje alltid vore. Det finst til og med bilete av dette, og desse bileta er utan tvil ein del av bakgrunnen for Snefrid si oppfordring.

Det var på midten av 1990-talet eg fekk idéen å gro bart. Ikkje for å støtta kreftsaka. Fuglane veit kvifor eg gjorde det. Det var uansett ein usedvanleg dårleg idé. Tid tok det òg. Eg pleidde ofte å kjøpa lunsj på eit tyrkisk bakeri, og ein gong - kanskje eit par veker ut i bartedyrkinga - oppdaga eg til mi store skrekk at eg og tenåringsjenta bak disken hadde omlag like mykje på overleppa. Ikkje godt å seia kven det var pinlegast for. 

Etter eit halvår flytta eg til Bømlo. Der var bartetettleiken i tyding 1 stor. Eg vil nærast seia enorm. Bømlo var rett og slett øyriket der bibel og bart gjekk saman i ei høgare eining, lett krydra med joggebukse og adidas-sandalar. Trass i at barten mn lett kunne skjula seg i mengda på Bømlo, valte eg å skjula han i meir skjegg etter kort tid, og etterpå har det ikkje vore meir bart. Eller rettare: ikkje meir bare bart.

For eg har som sagt framleis hår på overleppa, sjølv om bartetettleiken (tyding 2) ikkje har kvalifisert for medlemsskap i mustasjeklubben, der bartetettleiken er svært så imponerande i alle tenkelege tydingar. Men så skjedde det noko. For eitt år sidan tok eg ein operasjon, og i etterkant av den hadde eg eit noko spesielt næringsinntak i ein lengre periode. Og plutseleg såg eg noko spesielt i speilet:

Bartetettleiken hadde gått opp, og glipa i midten var borte! (Det er her sjølvsagt snakk om bartetettleik i tyding 2 - eg hadde ikkje fått fleire bartar.) Og sidan har det halde seg slik.

Eg spurte legen, men han hadde inga forklaring. Han syntest derimot at det var nokså morosamt, og det kunne eg vera samd i. Ein kan kanskje sjå på det som hende som eit døme på at det aldri er så galt at det ikkje er godt for noko, men på Snefrid sitt spørsmål om større bartettleik i tyding 2 var verdt ein operasjon, lungebetennelse og kraftig vektreduksjon, måtte eg nok svara eit klart nei.

Ikke mitt skarpeste øyeblikk

Noen ganger går det litt vel fort i svingene. Andre ganger går det veldig langsomt i toppen, og da kan selv de enkleste ting bli forvirrende komplisert. Som å lage seg et krus melk.

Jeg fikk lyst på et krus melk i går kveld og tok et krus som stod på kjøkkenbenken. Jeg skylte det godt og fant melkekartongen i kjøleskapet. Den var det bare litt bånnskvip igjen i, men ingen fare: Vi hadde en kartong til. Dermed tømte jeg restene i kruset, skylte den tomme kartongen og hentet den nye. Jeg åpnet den og skulle akkurat til å helle i kruset da jeg oppdaget følgende: Det var allerede litt melk i kruset! 

Så det helte jeg ut i vasken.

Kandidaturet til æresmedlemsskap i Korttidsminneforeningen burde nå være vesentlig styrket.

Kryptisk optisk veggpryd

- Det er bilde av nabohuset på veggen! Kom og se!

Jeg satt på kjøkkenet og spiste frokost i går da Snefrid ropte fra soverommet. Da jeg våknet, så jeg at det var litt underlige lysstriper i rødt og hvitt på veggen, og jeg lurte på hvor dette lyset kom fra. Men bilde av nabohuset... "Nå overdriver du," tenkte jeg da jeg gikk opp på soverommet.

Der fikk jeg se dette på den ellers nakne, latte-fargede veggen:

Forfra så jeg at det ikke var snakk om et grovt omriss, men et bilde med høy oppløsning:

Vi stod bare og måpte i total overraskelse og fascinasjon, totalt ribbet for mulige forklaringer. Noe slikt hadde ingen av oss sett før, og ingen av oss er spesielt talentfulle i fysikk og tilgrensende fag. Så da stod vi der og så på projeksjonene som ble sterkere og svakere etter som rullegardina blafret. 

Rullegardina er nemlig litt smalere enn vinduskarmen, og når vinduet er åpent og det er litt vind, blir den sugd inn i karmen slik at små lysspalter oppstår. Slik så vinduet ut under bildeshowet:

Husene som ble projisert, ligger rett vest for soverommet vårt. Denne morgenen reflekterte den lave morgensola veldig sterkt, og utrolig nok skapte denne refleksjonen detaljerte avbildninger på veggen vår. Det viste seg også at det hadde mye å si hvor mye vinduet stod oppe, i og med at det åpenbart fungerte som linse.

Etter en stund oppdaget vi at bildene ikke bare kom på veggen som er vinkelrett på vinduet, men enda bedre på garderobeskapet like overfor det samme vinduet. Garderobeskapet er sikkert 40 år gammelt, hvitt med grå dører og ikke spesielt vakkert. Dette var absolutt en forbedring:

Det hører med til historien at Snefrid har snakket om å ha en bildetapet på den aktuelle veggen. Nå vurderer vi derimot å bare henge opp ei tom bilderamme. Bildene kommer tydeligvis av seg selv...

På gjengrodde skulestiar

"Livet er knyttet til N2 i proteinet."

Denne påstanden er henta frå kladdeboka mi i kjemi frå 1. klasse på gymnaset, og eg har inga aning om kva det tyder. Eg har heller inga aning om kva alt det andre (eller kanskje heller: noko som helst av det andre) i kladdeboka tyder. Truleg forstod eg heller lite av det då eg skreiv det òg. Det var nemleg klart for meg veldig tidleg at eg ikkje kom til å bli kjemikar, fysikar eller biolog.

Den gamle kladdeboka kom hit til Trondheim med foreldra mine sist veke. Eller rettare sagt: Foreldra mine kom med boka. Det har seg nemleg slik at eg framleis har eit lite flyttelass, hovudsakeleg i form av kasser med bøker, ståande hjå dei i Årdal, og no tenkte far at han skulle ta med ein kasse eller to når dei likevel skulle nordover med stor bil. Tilfeldigvis blei det kassen med dei gamle skulebøkene, den kassen eg så absolutt har minst bruk for. Men, men. Tanken var god, og det opnar for mimring. Og før eller seinare måtte jo det òg ryddast i.

I dag gjekk eg laus på en fyrste posen. Den inneheldt nokre gamle skulebilete, russehua med tre knutar (ein dobbel) og ein bruskork - eg var ingen engasjert russ - og ein del bøker frå vidaregåande. Eg skal innrømma at det var litt morosamt å bla i dei.

Side opp og side ned med formlar og reknestykke og ting eg ein gong visste kva var, alt krydra med drodlerier og teikningar som viser at konsentrasjonen ikkje alltid var på topp. I tyskprøveboka kunne eg lesa at eg ville bli journalist, mellom anna fordi dei får reisa mykje, og på ein engelskprøve påstod eg underleg nok at eg likte krimbøker. Matteprøvene såg ut til å ha gått ganske greit - det var til og med ein 6-ar, men og ein kommentar frå mattelærar Skår: "Tilfeldigviss rett svar!".

På neste prøve slo eg tilbake: "NB! Eg veit at ein ikkje skal gange vekk nemnaren i ein ulikskap, men det går når den er den same på begge sider!!!" Det er trist å tenka på at dette kanskje var det næraste eg var eit opprør på vidaregåande...

Lego for vaksne

Til veka kjem foreldra mine på besøk, hovudsakeleg for å sjå den nye leiligheita vår. Dei kjem med bil frå Ryfylke og blir her i nokre dagar. Det betyr sjølvsagt at dei blir nokre netter òg, og då treng dei noko å sova i. Tida med luftmadrassgjesteseng på golvet er over, så no har me kjøpt sovesofa på IKEA.

IKEA-møbler kjem som kjent i flate pakker og må monterast. I dag blei eg ferdig med sovesofaen. Eg bygde sjølve sofaen i går og skuffene i dag. Ikkje fordi det var uoverkomeleg å greia på ein laurdag, men på den måten hadde eg litt pusling å driva med i dag òg.

Eg tilhøyrer den minoriteten som synes det er ganske artig å gi flatpakkene møbelfasong. Det er vaksenlivets svar på Lego, som eg var veldig glad i som liten. Du får ei eske med ørten delar og bitar samt eit hefte med byggeteikningar. Så er det berre å gjera som teikningane seier. For meg som er fødd med åtte tommeltottar og to peikefingrar (slik at eg kan gripa rundt ein blyant og peika på kor skapet skal stå når det er ferdig) er det dessutan kjekt å ha kjensla av å ha laga noko av og til. Sjølv det ikkje heilt kan konkurrera med hyttekjøkena far lagar heilt frå botn. For ikkje å snakka om husa han har bygd, til dels dønn åleine.

Og eg begynner å få trening: Sidan innflyttinga i februar har eg legomontert kjøken-, spise- og salongbord, seks stolar, tre Billy-hyller, eit vitrineskap og ein skjenk i tillegg til sovesofaen. Nesten alt har gått nesten heilt smertefritt. Unntaket som stadfestar regelen, er stolane til spisebordet. Det er noko med IKEA og spisesalongstolar. Berre spør broren min. Han var klar til å brenna sine halvvegs ut i monteringa, noko eg alltid har mobba han for. Det slutta eg med for eit par månader sidan...

Ein forskjell på IKEA og Lego er at den fyrste kjem med verkty, eller rettare sagt umbraconøkkel. I staden for å selja små umbraconøkkelsett separat legg IKEA minst éin nøkkel i kvar eske. Så no kan eg starta nettbuttikk med spesialisering innan umbraconøklar, særleg 5 og 6 mm. Rett skal vera rett: Nokre av verktya i IKEA-pakkene er ganske snedige og kjem godt med i sykkelverkstaden, som t.d. kuleforma umbraconøklar. Men eg treng strengt tatt ikkje fire av dei.

Ein annan ting IKEA er rause med, er embalasje. Fuglane veit kor mange kvadratmeter papp og kor mange kubikkmeter plast me har kasta dei siste månadene. Dette tilgir eg gladeleg. Alternativet ville jo vore møbelbyggesett med fiks ferdige riper og hakk. Og det held med dei hakka me alt har laga sjølv.

Kaketriks

Når me som er ugifte skal forsyna oss av ei kake, er det som kjent om å gjera å få kakestykket til å stå fint rett opp og ned. For om kakestykket veltar og ligg på sida, blir ein ikkje gift, heiter det. Men kva skjer om kakestykket hamnar rett opp ned?

Spørsmålet melde seg tvert då eg greidde nettopp dét før helga. Rett nok ufrivillig, men ganske elegant likevel. Det nyttar ikkje å spørja korleis eg gjorde det, for det veit eg ikkje. Men kanskje du veit kor kakestykkeovertrua kjem frå? Og ikkje minst kva eit opp-ned-stykke inneber...