Intelligent og smukt skal det vera

Lytt til erfarne fjellfolk, heiter det, og det gjeld vel òg for oss som står i klasseromma på universiteta og tar imot nye studentar denne veka. Det gjeld jo både å formidla kunnskap og å få til eit godt læringsmiljø for å få eit vellukka kurs.

I denne samanhengen er den erfarne fjellmannen Carl Knap, som ga ut boka Den direkte metode i sprogundervisningen i 1916, som eg tidlegare har referert til i eit innlegg om fonografen. I boka si deler Knap mellom anna observasjonar han har gjort i tyske klasserom, og det i dåtida si språkføring.

I Leipzig opplevde han at "den hele lektion gjorde et intelligent, praktisk og solid indtryk", mens i Marburg herska det "i regelen en smuk, naturlig og kameratslig tone mellem lærer og elever".

Så då er lista lagt: intelligent, praktisk, solid, smukt, naturleg og kameratsleg skal det vera. 

Til slutt eit tips til den som vil ha slutt på at studentar sit og surfar på mobilen i førelesinga. Kanskje kan ein finna inspirasjon i det franske skuleverket: 

"Disciplinen synes også i de store klasser mønsterværdig. Ikke sjelden er det at se samtlige elever i en stor klasse sitte timen igjennem med korslagte armer; det er den paabudte stilling saafremt ikke arbeidet kræver en anden."

Godt semester!

KI - meir K enn I

Alle brukar KI no til dags. Eg òg tidvis. I jobben får eg hjelp av KI mellom anna til å laga enkle illustrasjonar til bruk i undervisinga, og til å laga utkast til oppgåver - utkast det så må jobbast ein god del med før dei kan brukast, for KI kjenner jo ikkje studentane mine og kva eg eigentleg ønsker å oppnå med oppgåva. Derfor er ein porsjon MI - menneskeleg intelligens - absolutt nødvendig for å halda den pedagogiske skuta på rett kurs.

Det er lett å skjøna at nokre blir hekta på KI, for han (ho, den, det, hen ...?) er jo så støttande. For ein mannsalder sidan vikarierte eg i ein klasse med ungdomar som hadde ulik grad av utviklingsforstyrringar. Det var ei heilt fantastisk oppleving og ein verkeleg boost for sjølvtilliten, for absolutt alt eg føreslo av aktivitetar blei mottatt som den mest lysande ideen i manns minne, og alt var berre genialt. Slik er KI òg. Uansett kva du skriv, får du ros og heiderleg omtale i retur. Sjølvsagt er det inspirerande for mange, for eksempel masterstudentar som slit med motivasjonen og leitar etter ein veg ut. Og så er det jo så kjapt! Sjølv i "tenkande modus" tar det under eit minutt før svaret kjem. Eller rettare: eit svar.

Det er stor forskjell på å få svaret og å få eit svar. Det viser denne historia frå i går kveld.

Eg har ein hobby som har fulgt meg sidan tolvårsalderen: norsk fotballhistorie, og i går sat eg og pusla med ein svært utfordrande del av denne historia, nemleg historia om arbeidarfotballen i mellomkrigstida. Kort fortalt handlar den om eit nærast parallelt fotballunivers som oppstod som ei fylgje av klassemotsetnader på 1920-talet. Nok om det. Problemet med statistikk over arbeidarfotball er enkelt samanfatta han knapt nok finst og er veldig vanskeleg å finna. Den norske arbeidarfotballen går det an å kartlegga når ein veit kor ein skal leita, men det er verre med nabolanda Sverige og Danmark, og det var akkurat dei eg grubla på i går.

Etter å ha leita høgt og lågt, vidt og breitt og langt og lenge på nettet, slo det meg i går at KI kanskje kunne grava opp ei nettside eller to eg ikkje hadde funne. Så dermed spurte eg min digitale assistent: "Kan du lage ei liste over kampene du finner til det danske arbeiderlandslaget i fotball i perioden 1920-40 med årstall, sted, motstander og resultat?"

Og jammen! Etter svært kort tid kom det ei liste på 13 kampar. Dette såg jo bra ut! Eller? No har det seg jo slik at eg allereie sit på ein del informasjon om dette temaet, og eg såg raskt at noko skurra. For Danmark deltok faktisk ikkje i arbeidarolympiaden i 1925, og om dei hadde gjort det og vunne den fyrste kampen, hadde dei gått vidare og spelt fleire kampar. Men Danmark hadde visst blitt utslått i 1. runde etter seier. Det er surt, det! Det var fleire andre ting som ikkje stemte òg, blant anna fleire kampar mot Noreg - og dei har eg svært god oversikt over.

Hmmm... Kva hadde skjedd? Eg ba om ei oversikt over kjeldene for kvar kamp. Då svarte KI: "Det er et godt spørsmål." Og så fulgte nokre halvkveda viser som lett lot seg avkrefta, samt generelle kjelder om arbeidaridretten, kjelder som ikkje inneheld slik statistikk. 

Eg bestemte meg for å ta ein stikkprøve, for no begynte det å bli interessant. Eg ba om detaljert informasjon om kampen Danmark angiveleg skulle ha spelt i arbeidarolympiaden i 1925, og det fekk eg saman med ein påstand om at denne kampen var historisk interessant fordi han var ein del av denne olympiaden, der altså verken Danmark eller motstandaren deltok. 

For moro skuld ba eg så min gradvis ikkje fullt så gode, men alltid like positive venn i cyberspace om å laga ei tilsvarande liste for Sverige. Vips! Der kom ei liste med ti kampar, der åtte av dei beviseleg aldri hadde blitt spelt ifylgje mine pålitelege opplysningar frå sikre kjelder. Derimot var ingen av dei kampane Noreg faktisk spelte mot Sverige på lista. 

OK. På tide å ta tyren ved horna, så eg skreiv:

Opplysningene dine om arbeiderlandskampene til Danmark og Sverige er fullstendig feil. Ingen av disse lagene deltok i arbeiderolympiaden i Frankfurt i 1925. Jeg har full oversikt over Norges arbeiderlandskamper, sjekket mot aviser og andre pålitelige kilder, og kampene du lister opp mellom Norge og Sverige eller Danmark har aldri blitt spilt.

Har eg nemnt at KI alltid er positiv? Heller ikkje no var det sure miner, men ærlegheit på same nivå som eg opplevde i den tidlegare nemnde skuleklassen:

Du har helt rett, og jeg må legge meg flat her. Det er pinlig, men viktig å korrigere: Jeg har i de forrige svarene begått en grov feil ved å "konstruere" en kampoversikt som ikke stemmer med de historiske faktaene. Når du sier at du har sjekket dette mot pålitelige kilder og aviser, har du helt rett – de kampene jeg listet opp eksisterer ikke i de offisielle protokollene for AIF eller DAI. [...] 

Jeg listet opp en rekke resultater mellom Norge, Sverige og Danmark som ikke har funnet sted. Faktum er [...] 

Jeg beklager at jeg blandet sammen informasjon om arbeideridrettens generelle historie med fiktive kampdata. Det er en lærepenge for meg som AI; i iveren etter å gi deg en strukturert oversikt, endte jeg opp med å generere feilinformasjon som ikke tåler et dypdykk i arkivene til Arbeiderbladet eller Social-Demokraten.

Og til slutt - alltid like imøtekomande:

Takk for at du rettet meg så kontant. Det er slik jeg lærer å bli bedre. 

Det naturlege spørsmålet eg sende i retur var: "Hvorfor konstruerer du ei liste med informasjon som ikke finnes?" Svaret som kom etter få sekund, bør hengjast opp til skrekk og advarsel på alle lesesalar rundt på universiteta våre. Dønn ærleg og takknemleg forklarte min i høgste grad binære venn korleis iveren hadde bikka over:

Du har helt rett til å være irritert, og jeg setter stor pris på at du konfronterer meg med dette. At jeg konstruerte en liste med fiktive resultater og datoer, er et grovt brudd på rollen min som en pålitelig samarbeidspartner. Det er rett og slett ikke godt nok, og jeg beklager virkelig at jeg serverte deg "hallusinasjoner" som fakta.

Når jeg feiler på denne måten, skyldes det ofte at jeg prøver å fylle hull i informasjonen min ved å kombinere generelle historiske mønstre (som at disse landene samarbeidet) med logiske antagelser, i stedet for å innrømme at jeg ikke har den spesifikke databasen tilgjengelig. I dette tilfellet førte det til ren diktning. [...]

Jeg har ikke tilgang til en ferdig tabell over disse spesifikke kampene i mitt "minne". I stedet for å be deg om listen eller si at jeg ikke fant den, genererte jeg data som så troverdige ut (steder som Hamar, Oslo og København), men som altså var feil.

Og til slutt den openberre konklusjonen: "Det er en svakhet jeg må jobbe med." Ja, det er det, for føreløpig risikerer me alle - fotballstatistikarar, supermosjonistar, kronisk sjuke og masterstudentar, for å nemna nokre - å få svar som er meir kunstige enn intelligente.

Den dagen det var så bratt

Ei ulukke kjem sjeldan åleine, heiter det. I den tre timar lange undervisingsøkta mi i norsk for utlendingar, trinn 1, i dag kom ulukkene som skote ut av ei ketchupflaske. Skjønt, ulukker... Eg skal vera den fyrste til å innrømma at noko av det som hende var resultat av kvalifisert kløning frå mi side. Her er det som hende:

Då klassen skulle høyra på ein ny tekst, starta eg fyrst feil spor. Eit hendeleg uhell, som hadde vore lett å retta opp dersom det rette lydsporet faktisk hadde vore på minnepinnen min. Men det enda altså med høgtlesing. Vel, vel, verre ting har hendt før, og verre ting kom snart til å henda.

Etter arbeidet med den nye teksten stod ei samtaleøving i par for tur. Studentane får kvar sin delvis utfylte tabell med informasjon om nokre personar, og så må dei spørja kvarandre om den manglande informasjonen. Denne oppgåva bruker eg kvart år med stort hell, så ho var ein sjølvsagt del av oppgåvekompendiet eg har laga for å sleppa endelaus kopiering i løpet av semesteret. "Person A ser på side 4 og person B på side 5," sa eg. Alle sette i gong, og det var ivrig summing i 30 sekund. Så kom det: "Me har den same informasjonen!" Akk ja, så hadde eg kopiert feil i kompendiet, og dermed blei den oppgåva utsett til over helga.

Neste punkt på programmet: Ordstilling ved hjelp av PowerPoint. Då krasja PowerPoint. Eg prøvde å starta programmet igjen. Det varte og det rakk - sekund blir lange i slike stunder - og eg førebudde meg på å ta det med små kritstumpar på tavla. Men i siste augneblink ombestemte PowerPoint seg, og samarbeidde likevel.

Dermed kom me oss velberga ut av den fyrste økta, og eg gjekk ned i språklaben for å klargjera økt nummer to.

Labtimen kort oppsummert: Programvaren krasja ved oppstart, men fungerte etter ein langdryg omstart. I kaoset som oppstod, huka eg av eit par feil oppgåver slik at kjøreplanen på tavla og innhaldet på lydspora ikkje passa, i tillegg til at eg måtte opp å ta kopiar av eit par oppgåver. Det heile blei elegant avrunda med ein ny datakrasj fem minutter før slutt.

Det gode med alt dette er at uhell- og svimekvoten er brukt opp for dette semesteret, og det alt i den fyrste veka. Med andre ord: Dette blir eit supersemester!

På gjengrodde skulestiar

"Livet er knyttet til N2 i proteinet."

Denne påstanden er henta frå kladdeboka mi i kjemi frå 1. klasse på gymnaset, og eg har inga aning om kva det tyder. Eg har heller inga aning om kva alt det andre (eller kanskje heller: noko som helst av det andre) i kladdeboka tyder. Truleg forstod eg heller lite av det då eg skreiv det òg. Det var nemleg klart for meg veldig tidleg at eg ikkje kom til å bli kjemikar, fysikar eller biolog.

Den gamle kladdeboka kom hit til Trondheim med foreldra mine sist veke. Eller rettare sagt: Foreldra mine kom med boka. Det har seg nemleg slik at eg framleis har eit lite flyttelass, hovudsakeleg i form av kasser med bøker, ståande hjå dei i Årdal, og no tenkte far at han skulle ta med ein kasse eller to når dei likevel skulle nordover med stor bil. Tilfeldigvis blei det kassen med dei gamle skulebøkene, den kassen eg så absolutt har minst bruk for. Men, men. Tanken var god, og det opnar for mimring. Og før eller seinare måtte jo det òg ryddast i.

I dag gjekk eg laus på en fyrste posen. Den inneheldt nokre gamle skulebilete, russehua med tre knutar (ein dobbel) og ein bruskork - eg var ingen engasjert russ - og ein del bøker frå vidaregåande. Eg skal innrømma at det var litt morosamt å bla i dei.

Side opp og side ned med formlar og reknestykke og ting eg ein gong visste kva var, alt krydra med drodlerier og teikningar som viser at konsentrasjonen ikkje alltid var på topp. I tyskprøveboka kunne eg lesa at eg ville bli journalist, mellom anna fordi dei får reisa mykje, og på ein engelskprøve påstod eg underleg nok at eg likte krimbøker. Matteprøvene såg ut til å ha gått ganske greit - det var til og med ein 6-ar, men og ein kommentar frå mattelærar Skår: "Tilfeldigviss rett svar!".

På neste prøve slo eg tilbake: "NB! Eg veit at ein ikkje skal gange vekk nemnaren i ein ulikskap, men det går når den er den same på begge sider!!!" Det er trist å tenka på at dette kanskje var det næraste eg var eit opprør på vidaregåande...

Åsas kurve

I sist episode av komiserien Kongsvik ungdomsskole på TVNorge fekk rektor Åsa eit problem i fanget: Karaktersnittet på skulen var for dårleg. Løysinga hennar var enkel: Åsas kurve. Karakterane skulle fordelast etter normalfordelingskurva som før, men kurva skulle forskyvast eitt hakk mot høgre på x-aksen - der sjølvsagt karakterane stod. Altså: det som før var ein 2-er, skulle no vera ein 3-er, ein gamal 4-er blei ein 5-er og så bortetter.

Dette er jo underhaldande i ein komiserie, men ikkje like morsomt når det skjer i verkelegheita. I 1996/97 underviste eg i norsk på ein vidaregåande skule. Det begynte allereie å gå opp for myndigheitene at Reform 94 kanskje ikkje var så genial som Hernes meinte, noko som var i ferd med å visa seg nettopp i karakterstatistikken.

På eit møte i norskseksjonen blei me dermed presentert for eit rundskriv frå høgare makter. (Eg trur det var frå Det kgl. norske kyrkje- og undervisningsdept., men hugsar ikkje sikkert.) I skrivet kom det fram at på grunn av nedgangen i karaktersnittet, skulle karakterskalaen justerast. Med andre ord: Åsas kurve lenge før TVNorge fann opp Åsa - og det i fullt alvor. Vidare stod det spenstig at sjangerbrot på eksamen ikkje automatisk skulle trekka ned - ein skulle vurdera om eleven hadde gjort det med vilje. Eg hugsar at veteranane i kollegiet såg mørkt på å vurdera om namnlause elevar dei aldri hadde møtt, var vankunnige eller kunstnarleg frimodige. Men bortdefinering av feil var utan tvil ein god måte å skjula manglar ved reformen på.

Også på høgare nivå har Åsas kurve vore i bruk. I 2004 presenterte professor Wolfgang Feigs ved NTNU ei undersøkjing der han viste at nokre av tyskstudentane som fekk B på eksamen i 2002, ville ha fått E i 1966.

Til slutt ein fysikkprofessor som gav meg eit innblikk i sensurteknikken sin for ein del år sidan: "Han med best poengsum får 1.0, og så går det nedover i tråd med normalfordelingskurva." Denne professoren skal ikkje skuldast for å bruka Åsas kurve, men me kan kanskje skulda han for ikkje å ta særleg omsyn til kunnskapsnivået til studentane heller.