Bartetettleik

Bartetettleik kan vera to ting: 1) kor stor del av (den mannlege) befolkinga som har bart, og 2) kor tettvaksen ein bart er. Lat oss starta med den fyrste tydinga.

Eg bur i Trondheim, og her skal bartetettleiken (tyding 1) vera unormalt høg. Trønderbarten er ein sagnomsust myte utanfor Trøndelag. Me som bur her veit derimot at med unntak av mustasjeklubben sin kontingent i folketoget 17. mai, er bartetettleiken i Trondheim ikkje eit grann større enn i resten av landet, til ein viss skuffelse for onklungar på besøk som speidar etter nettopp trønderbartar. Dei siste som prøvde det, kom til null. Det var i oktober.

No hadde dei truleg kome lenger. Det har blitt in med bart - eller rettare sagt: det har blitt in å visa støtte til kreftsaken ved å få seg bart. Movember blir det kalla, og plutseleg har bartetettleiken (framleis tyding 1) skote i vêret. Ja, så langt har det gått at damer får seg bartesmykke! Nokre kler sjølvsagt barten sin godt, mens andre dessverre har problem  med  manglande bartetettleik (no i tyding 2), og i helga fekk ein slik bart på TV min betre halvdel til å sukka: 

- Lov meg at du aldri får bart, Kjell.

Det var lett å gi den lovnaden. Eg støttar meir enn gjerne kreftsaka, men movember får klara seg utan mitt tilskot til auka bartetettleik.

No skal det seiast at eg har bart, men eg har skjegg i tillegg. Av og til har eg ikkje skjegg, og då har eg heller ikkje bart. Alt eller ingenting. Men slik har det nok ikkje alltid vore. Det finst til og med bilete av dette, og desse bileta er utan tvil ein del av bakgrunnen for Snefrid si oppfordring.

Det var på midten av 1990-talet eg fekk idéen å gro bart. Ikkje for å støtta kreftsaka. Fuglane veit kvifor eg gjorde det. Det var uansett ein usedvanleg dårleg idé. Tid tok det òg. Eg pleidde ofte å kjøpa lunsj på eit tyrkisk bakeri, og ein gong - kanskje eit par veker ut i bartedyrkinga - oppdaga eg til mi store skrekk at eg og tenåringsjenta bak disken hadde omlag like mykje på overleppa. Ikkje godt å seia kven det var pinlegast for. 

Etter eit halvår flytta eg til Bømlo. Der var bartetettleiken i tyding 1 stor. Eg vil nærast seia enorm. Bømlo var rett og slett øyriket der bibel og bart gjekk saman i ei høgare eining, lett krydra med joggebukse og adidas-sandalar. Trass i at barten mn lett kunne skjula seg i mengda på Bømlo, valte eg å skjula han i meir skjegg etter kort tid, og etterpå har det ikkje vore meir bart. Eller rettare: ikkje meir bare bart.

For eg har som sagt framleis hår på overleppa, sjølv om bartetettleiken (tyding 2) ikkje har kvalifisert for medlemsskap i mustasjeklubben, der bartetettleiken er svært så imponerande i alle tenkelege tydingar. Men så skjedde det noko. For eitt år sidan tok eg ein operasjon, og i etterkant av den hadde eg eit noko spesielt næringsinntak i ein lengre periode. Og plutseleg såg eg noko spesielt i speilet:

Bartetettleiken hadde gått opp, og glipa i midten var borte! (Det er her sjølvsagt snakk om bartetettleik i tyding 2 - eg hadde ikkje fått fleire bartar.) Og sidan har det halde seg slik.

Eg spurte legen, men han hadde inga forklaring. Han syntest derimot at det var nokså morosamt, og det kunne eg vera samd i. Ein kan kanskje sjå på det som hende som eit døme på at det aldri er så galt at det ikkje er godt for noko, men på Snefrid sitt spørsmål om større bartettleik i tyding 2 var verdt ein operasjon, lungebetennelse og kraftig vektreduksjon, måtte eg nok svara eit klart nei.

Sandnes Ulf halvvegs gjennom bøygen

I helga sikra nyopprykka Sandnes Ulf seg ny kontrakt i eliteserien etter 3-1 over Ullensaker/Kisa i sin fyrste sesong i det ypperste selskap. Historia viser at det slett ikkje er sjølvsagt at ein eliteseriedebutant held plassen i den fyrste sesongen. Den same historia viser i tillegg at Sandnes Ulf berre er halvvegs gjennom bøygen, for sesong nummer to er statistisk sett heller ingen leik for nykomarane.

Sidan 1984 har åtte nye lag utanom Sandnes Ulf prøvd seg på øverste nivå i norsk fotball, og av dei er det berre Stabæk, som rykka opp i 1994, som har unngått nedrykk i dei to fyrste sesongane. Dei greidde seg i ti sesongar, men elles er lista dyster lesing:

Strindheim (1984), Djerv 1919 (1988), Fyllingen (1990), Aalesund (2003), Hønefoss (2010) og Sarpsborg 08 (2011) rykka ned i fyrste sesong, mens Haugesund (debut i 1998) måtte ta turen ned etter to sesongar. Det kan òg vera freistande å ta med Sandefjord, Strømmen og Odd på lista, i og med at dei gjorde comeback etter fleire tiår i lågare divisjonar. Fasit: Strømmen rykka rett ned i 1986, Sandefjord greidde seg i 2009, men rykka ned i den andre sesongen, mens Odd har halde seg i eliteserien sidan "nydebuten" i 1998.

Går ein lenger bakover i historia, finn ein det same mønsteret . Med få, heiderlege unntak har toppseriedebutantane rykka ned i løpet av dei to fyrste sesongane. Blant unntaka finn me Kongsvinger (opp 1982, ned 1999), Bryne (opp 1975, ned 1988) og ikkje minst Lillestrøm.

 

Mange hevdar at Lillestrøm aldri har rykka ned. Desse "mange" er folk som ikkje kjenner norsk fotballhistorie, og som trur at norsk seriefotball starta i 1963. Men norsk seriefotball starta i 1938, og Lillestrøm debuterte i det som då heitte Hovedserien i 1952/53, for så å rykka ned i 1960/61. I 1975 var dei tilbake, og dette var den 38. strake sesongen på høgaste nivå. Det er norsk rekord.

Litt halv-apropos kan det vera morosamt å nemna ytterpunkta når det gjeld opp- og nedrykk, utan at dei gjeld nykomarar: Rosenborg (1967) og Moss (1987) gjekk rett frå opprykk til seriemeisterskap. Nils Arne Eggen var Rosenborgspelar i 1967 og Mossetrenar i 1987. I den andre enden finn me heislaget Brann som rykka ned og opp annakvart år frå 1979 til 1986.

Og lat oss til slutt minnast Vidar FK frå Stavanger, som på midten av 1990-talet stemte for å innføra kvalifisering om opprykk frå 2. til 1. divisjon. Ja, eg trur til og med at dei tok initiativet til ordninga. Resultatet var tre strake tap i kvalifiseringa i åra 1997-1999.

Tidsrekning

I barndomen min var dei 12 digre bøkene frå Store norske leksikon ei uuttømmeleg kjelde til kunnskap. For nokre år sidan gjekk dei inn i den moderne tidsalderen og blei eit nettleksikon. Så blei det slutt på papirleksikonet, og nå har Store norske leksikon gått inn i ei ny tidsrekning. Bokstaveleg talt. I Stavanger Aftenblad leser eg at det mest oppegåande, norskspråklege leksikonet har slutta å bruka forkortelsane f.Kr. og e.Kr. I tråd med moderne villfaringar heiter det no fvt. og evt.

Eg skal ikkje ta ein lang argumentasjon om kvifor det er tåpeleg her. Det rekk lenge å visa til Svein Egil Omdal sitt innlegg "Kristus ut av kalenderen" i Aftenbladet.  Her er hovudbodskapen hans for dei som ikkje orkar å lesa heile innlegget:

"Men alle med common sense vil fort oppdage at common era er det rene selvbedrag, og dessuten ikke så lite etnosentrisk. Den alminnelige tidsregning er – uansett om man kler den i andre ord – den kristne, og den er slett ikke så alminnelig. I dag er det den 25. heshvan i år 5773 etter den jødiske kalender, muslimene er kommet til år 1433 AH og både kinesere, thaier og andre holder seg med årstall som ikke stemmer med Almanakkforlagets.

I Norge har vi, vanen tro, ikke engang klart å bli enige om hva den nye forkortelsen betyr. Den lille v i fvt. og evt., står den for "vår" eller for "vanlig"? Det ene er ganske selvopptatt, det andre er både selvopptatt og upresist."

Det kan knapt seiast enklare og meir presist kor tullete slike påfunn er. For ikkje å seia: Kor misforstådde dei er. Ein del såkalt oppegåande personar meiner i fullt alvor at om me berre dyssar ned at me har ein 1000 år lang kristen kulturarv, vil me framstå som meir kultiverte. Dette skal då ikkje minst ha ein positiv innverknad på integrering av våre nye landsmenn frå ikkje-kristne kulturar. Eg trur det er omvendt.

Då eg gjekk på skulen på 1980-talet, hadde me "Kristendom" på timeplanen. Då eg jobba på ein ungdomsskule rundt år 2000, hadde faget blitt til "Kristendom, religion og livssyn", forkorta KRL. Dette var ei fornuftig endring. Å byta ut forkynninga kristendomstimane våre var prega av, med objektiv undervisning om kristendom og andre religionar, var eit stort framskritt som fremja kulturell forståing i alle retningar. Men så gjekk pendelen som vanleg litt for langt, og K-en forsvann. No heiter det "Religion, livssyn og etikk", og sjølv om kristendomen framleis skal ha den "kvantitativt største andelen av lærestoffet" (sitat frå læreplanen i RLE), har eg inntykk av at mange i rein godtruskap gjerne hadde sett at han hadde fått like lite plass som dei andre religionane.

Korleis kan dei forstå norsk moral og tankesett - ein føresetnad for ei vellukka integrering - om dei ikkje skal læra om bakgrunnen for dei? Kan dei forstå norsk julefeiring utan ganske inngåande kjennskap til kristen tru? Korleis skal dei læra språklege metaforar som "å vera ein Judas" eller "å kasta den fyrste steinen"?  Veit dei kvifor flagget vårt har eit kors?

Kristendomen er så kulturelt altomgripande i Noreg at det vil vera ei bjørneteneste av det store slaget å "skåna" innvandrarane for kunnskap om han, på same måte som det er ei bjørneteneste å ikkje læra kristne barn om andre religionar. Ingen er tent med å lata som at norsk kultur er religionsnøytral sjølv om stadig fleire nordmenn er det. Og då er det viktig, trur eg, at viktige kulturformidlarar, som skule og leksikonredaksjonar, ikkje stikk hovudet i sanden og bortrasjonaliserer verkelegheita. 

For verkelegheita er at vår tidsrekning starta med Kristi fødsel, anten me likar det eller ikkje. Så la oss ikkje framstå som kultur- og kunnskapslause. Me er trass alt i 2012 e.Kr.

Ikke mitt skarpeste øyeblikk

Noen ganger går det litt vel fort i svingene. Andre ganger går det veldig langsomt i toppen, og da kan selv de enkleste ting bli forvirrende komplisert. Som å lage seg et krus melk.

Jeg fikk lyst på et krus melk i går kveld og tok et krus som stod på kjøkkenbenken. Jeg skylte det godt og fant melkekartongen i kjøleskapet. Den var det bare litt bånnskvip igjen i, men ingen fare: Vi hadde en kartong til. Dermed tømte jeg restene i kruset, skylte den tomme kartongen og hentet den nye. Jeg åpnet den og skulle akkurat til å helle i kruset da jeg oppdaget følgende: Det var allerede litt melk i kruset! 

Så det helte jeg ut i vasken.

Kandidaturet til æresmedlemsskap i Korttidsminneforeningen burde nå være vesentlig styrket.

Men rekord blei det

På torsdag var eg med sykkelklubben på Prestmovelodromen på Stjørdal. Der hadde me klubbmeisterskap i 1000 m. Eg hadde rett nok sykla der ein gong før med ein ven, men nå var det offisiell, elektronisk tidtaking og til med speaker. Full pakke, altså, på den einaste operative velodromen i landet. Det er ikkje kvar dag ein får prøvd slikt.

Og nettopp derfor er det ganske irriterande når ein ikkje nyttar høvet til å gjera sitt beste. Eg gjekk for veikt ut og kom i mål med plenty av krefter igjen, og slik skal det jo ikkje vera. Etter ein 1000 m skal ein kunna tappa mjølkesyre ut av øyregangane. Kort oppsummert: 1.48,2 og temmeleg misnøgd. Då gjeld det å finna noko positivt i det.

"Eg kan garantera at alle får ny personleg rekord", sa ein av arrangørane før start, vel vitande om at ingen av oss hadde sykla 1000 m på bane før. Så om 1.48,2 var godt over det eg hadde sikta mot, så var det trass alt ny personleg rekord. 

Og ikkje berre det.

Eg tør vedda ganske store summar på at ingen av sambygdingane mine har sykla på velodrom, og dermed gjer eg krav på Årdalsrekorden i 1000 m banesykling. Dessverre er eg ikkje medlem i Årdal IL, og eg kan derfor ikkje gjera krav på nokon klubbrekord. Kommunerekorden derimot kan vera min. Det er stor sjanse for at verken hjelmelandsbuar, fisterbuar eller randøybuar har velodromerfaringar heller, skjønt her må eg ta ein reservasjon: Hjelmeland hadde ein god syklist, Håvard Nybø, som deltok i landevegs-VM i 2010. Han kan jo ha ei offisiell tid på 1000 m. 

Elles gjer eg krav på ikkje berre Hjelmelandsrekorden, men Ryfylkerekorden i same slengen. (Ja, Gunn Rita Dahle Flesjå er ryfylking, men ho er dame, og det er separate rekordar for damer og menn.)

Med andre ord: På ein noko slapp dag sette eg (truleg) tre rekordar i ein jafs. Dessutan vann eg klassen M40-49. Greit, det var ingen andre i den klassen, men kva så?

Du har no lese eit blogginnlegg til styrking av forfattaren si sjølvkjensle.

Mot alle odds

I går gjekk den fyrste utgåva av turrittet Trondheimsrittet av stapelen. Omlag 260 syklistar starta på Brattøra og ga seg i kast med stigninga frå Ila til Skistua. Totalt 11,5 km, dei siste 7,8 i motbakke med rundt 420 høgdemeter. For underteikna blei det ein etterlengta opptur etter eit par trasige år på sykkelsetet, men det var - som tittelen ovanfor seier - mot alle odds. 

For godt og vel 3 veker sidan fekk eg vondt i ryggen, og dermed blei det lite sykling fram til onsdag i sist veke. Då var det full stopp. Fysioterapeuten konkluderte med at ei skive nede i ryggen var ustabil, og at eg burde sitta minst mogleg. "Og," la ha til, "hugs at du sit når du syklar." Kort sagt: Sykkelforbod. Eg melde meg likevel på rittet. Ein kan jo alltid håpa.

Torsdag satsa eg på alternativ trening: Power walking - eller på norsk: hurtig gange - i éin time. Dette er noko muskulaturen svært sjeldan opplever, og dermed var eg knapt i stand til å gå eller stå fredag og laurdag. Det positive var at ryggen blei stadig betre.

Så kom søndag, og både rygg, lår og rumpe kjendest ut som dei burde tåla 2-3 mil på sykkelen. (Eg måtte jo også til start og heim igjen etterpå.) Starten gjekk klokka 14, og klokka 12.45 var eg ferdig påkledd og klar til å dra. Klokka 12.50 starta eit migreneanfall. "Er det mogleg?" tenkte eg og stappa inn to magnesiumpiller.

Eg har oppdaga at magnesium har ein god effekt mot migrenen, og det føltes som anfallet avtok. Dermed trilla eg avgarde mot Brattøra under mottoet "me får korleis det går". Det var ingen grunn til stor optimisme, men klokka 14 stod eg på startstreken. Eg kjende det riktignok litt i hovudet, men mest i rumpa. I venstre rumpeball når eg trødde med venstre fot, og ditto på høgre side.

Arrangøren hadde drista seg til å lova folkeliv langs løypa, og innbyggjarane på Byåsen heldt løftet deira. Det var bra med mental støtte å få oppover, om ikkje alt var like inderleg meint. I bratthenget under Skistua hadde eg ein fyr på bakhjulet. "Heia, heia! Stå på!" ropa nokre tilskodarar til meg, og i det eg hadde sykla forbi ropa dei til han bak meg: "Heia, heia! Heng deg på han - han såg trøtt ut!". Takk. Tusen takk, kjære heiagjeng... 

Etter tre kvarter stod eg på Skistua etter å ha kjørt Ila-Skistua med migrene innabords, støl muskulatur og sykkelforbod frå fysioterapeuten. Og tida, 32.09, er kanskje den beste eg har prestert i den løypa.

Det må kallast opptur.

Ein fin kveld for fotball

Det var ein fin kveld for fotball på Lerkendal stadion i går. Viking - "de kjære mørkeblå" - kom med fem strake sigrar i bagasjen, og den trønderske augustsola gjorde at det ikkje blei bikkjekaldt før etter 20 minutter. Rosenborg hadde òg brukbare resultat i det siste, men med fleire nye spelarar var det jo grunn til både å tru og håpa at laget ikkje var samkjørt ennå.

Eg var der saman med ein onklunge etter å ha fått billettane i gåve frå studentane på sommarkurset i norsk for utanlandske studentar. Dei hadde oppfatta kor fotballsympatiane og -antipatiane mine låg etter diskrete hint skjult i ulike grammatikkoppgåver, som t.d. "I dag er det en fotballkamp som Rosenborg sikkert taper" og "Viking vinner alltid mot Rosenborg". I det heile var dei spesielt gløgge studentane i år...

Eg er ganske sjeldan på Lerkendal, og det ser ut til å gjelda stadig fleire. Det var skremmande tomt på tribunen med tanke på at det var to lag i medaljekampen som møttes, at Rosenborg har prestert bra i det siste, og at heimelaget hadde fleire nye spelarar på banen. Offisielt var det i overkant av 12000 tilskodarar, men det er inkludert sesongkort. I realiteten var det mange færre. Dessutan laga dei som var der, mykje mindre lyd og liv enn før. Det var så å seia heilt stille, til og med frå den harde Kjernen.

Berre éin gong var det lidenkap å spora, og det var før kampen. Då stod dei der, trønderane, med sine svarte og kvite skjerf over hovudet og sang med på Åge Aleksandersen sin ultimate hyllest til Trøndelag: Eit bilde tå'n Ivers. Det ser ut som den songen har blitt Rosenborgs svar på Liverpools You'll never walk alone. Det var nesten like før eg, som den halvblods trønderen eg er, blei rørt. 

Det finst mange svake menneske, og eitt av dei sat ved sida av meg. Nei, eg snakkar ikkje om onklungen, men om konvertitten midt i 20-åra som sat på den andre sida. For fleire år sidan var eg på tilsvarande kamp med ein annan konvertitt: Ein tidlegare Vikingfan som hadde falle ned i Rosenborgeriet. Men han var austlending, og då var det liksom greitt - dei veit ikkje betre. Denne derimot var rogalending, truleg frå Sandnes-området! Nå kan det tenkast at kjærasten hans var trønder, og at det var grunnen til denne snodige livshaldninga. Det er greitt at kjærleik gjer blind, men ærleg talt.

Skulle eg liksom gå hen å bli Kvik Halden-supportar? (Eg var forresten det ein onsdag i sommar då Kvik møtte Rosenborg i cupen, men det er ei anna sak.)

Den obligatoriske stadionidioten var der sjølvsagt òg med sine Per Sandbergske løysingar på korleis ting eigentleg skulle ha blitt gjort nede på grasmatta. Det er underleg at ikkje slike menneske bruker den overutvikla fotballforståinga, det taktiske talentet og røntgensynet dei har til noko meir enn tribunebråk i ordets mest konkrete tyding. Dei kunne for eksempel ha prøvde seg som fotballspelarar eller dommarar. Stort sett er det berre irriterande, men av og til litt festleg òg. "Men så sjå til å sætt fart da!" brølte han då Rosenborg underleg nok braut eit Viking-angrep. Då Viking tok ballen tilbake, fulgte han opp med: "Ainner vein!"

Gåva frå studentane var plettfri til 93 minutt og 40 sekunder ut i kampen. Då leidde me 1-0 og det var i ferd med å bli endå betre plass rundt oss på tribunen. Men forskjellen mellom Rosenborg og alle andre norske lag dei siste 20 åra har vore at Troillongan speler til kampen faktisk er slutt. Eg meiner: Annullér alle måla Rosenborg har skårt etter 88 minutt (inkludert overtida) sidan 1992 og sjå kor mange seriemeisterskap du står igjen med. Og i går var det lagt til 4 minutt, og dermed blei det 1-1. 

Det var liksom ikkje så uventa, men minst like surt for det. Eg sa nokre ord som ikkje inngjekk i fadderløftet til onklungen og ga Lerkendal stadion eit lite spark på tribuneleggen. Rundt oss hoja og klappa dei vankunnige som om kvelden var redda. 

Det var han ikkje. For som sagt: Det var ein fin kveld for fotball på Lerkendal stadion i går...